Update: 03.02.2013

Najstarsza wieża Bismarcka z roku 1869
Wieża Bismarcka w Janówku na Dolnym Śląsku

W przypadku tej wieży chodzi o pierwszą wieżę wzniesioną ku czci Bismarcka. Wieża powstała w roku 1869 z prywatnej inicjatywy jednego z wielbicieli kanclerza.


Planowanie budowy

Właściciel majątku ziemskiego w Wättrisch (dzisiaj wieś Sokolniki) Friedrich Schröter (1820-1888) planował budowę wieży Bismarcka już w roku 1863.

Po odniesieniu przez Bismarcka sukcesu w wojnach w latach 1864 i 1866 major w stanie spoczynku Schröter urzeczywistnił swoje plany. Na plac budowy wybrał południową stronę Jańskiej Góry (253m.n.p.m) koło Janówka (gmina Jordanów Śląski), której część (1.100 morgów) była w jego posiadaniu.

Koszt budowy wieży wyniósł 18.000 marek (wg innego źródła 4.980 marek).


Prace budowlane

Prace budowlane rozpoczęły się 15.04.1869. Do budowy wieży posłużył miejscowy serpentynit, oraz piaskowiec, granit i cegły.

Wykonawcą został mistrz murarski Bernhardt z Niemczy pod nadzorem kierownika budowy Rademachera.

Uroczystego otwarcia wieży dokonano już 18.10.1869.


Opis wieży (z okresu inauguracji)

Ta neogotycka 22,5-metrowa (wg innego źródła 25-metrowa) wieża widokowa bez możliwości rozpalania ognia o rzucie okręgu posiada średnicę 4m.

Wieża podzielona została na sześć kondygnacji.

Dolna część (piwnica i parter) posiada osobne wejście.

Cztery kamienne schodki prowadzą wprost do małego pomieszczenia o wym. 2m x 2m. Po stronie wschodniej znajduje się nisza, a po stronie zachodniej szczelina okienna.

Po przejściu czterech kamiennych stopni dochodzi się do lewoskrętnych schodów, położonych po prawej stronie (przynajmniej 12 stopni), prowadzących do piwnicy (izba pamięci Bismarcka).

Wejście na platformę rozpoczyna się po stronie wschodniej zewnętrznymi schodami, obiegającymi wieżę dookoła (przynajmniej 25 kamiennych stopni), aż do wejścia położonego po stronie południowej.

Stąd kamiennymi schodami (42 stopnie) można dostać się do galerii środkowej z otworem okiennym po stronie południowej. Następne 22 stopnie prowadzą na piętro z czterema oknami zakończonych ostrołukiem.

Na ostatniej kondygnacji (wartowni) znajduje się wejście na platformę widokową otoczoną krużgankiem. To wejście to opuszczane drzwi o wym. 1m x 1m, do których dostać się można drewnianą drabiną.

Dolny trzon wieży otoczony jest okrągłym drewnianym pawilonem o promieniu 5,20m, gdzie można się schronić podczas złej pogody.

Nad wejściem widnieje pozłacana inskrypcją

„EHREN BISMARCK“ („KU CZCI BISMARCKA”)

a pod nią rok zakończenia budowy „1869”.

Na dwóch marmurowych tablicach przymocowanych do ściany wartowni widnieją inskrypcje:

„ZUR ERINNERUNG AN DIE RUHMES- UND SEGENREICHEN JAHRE 1864 UND 1866“

(„NA PAMIĄTKĘ CHWALEBNYM I BŁOGOSŁAWIONYM LATOM 1864 I 1866” )

oraz

„DEM ANDENKEN AN DEUTSCHLANDS RUHMREICHES SIEGES-
UND EINIGUNGSJAHR 1870 WEIHT DIESEN STEIN DER BAUHERR“

(„NA PAMIĄTKĘ CHWALEBNEJ ROCZNICY ZWYCIĘSTWA
I ZJEDNOCZENIA NIEMIEC 1870
POŚWIĘCA TEN KAMIEŃ INWESTOR”)


Historia wieży

Po uroczystym otwarciu, od roku 1870 w każdą sobotę i niedzielę, wieża wraz z otaczającym ją parkiem dostępna była dla zwiedzających. W wieży prowadzona była działalność gastronomiczna i rozrywkowa. Klucze do wieży można było wypożyczyć od służącego właściciela majątku.

W roku 1909 klucz można było wypożyczyć w dominium w Sokolnikach. W roku 1910 istniał jeszcze drewniany pawilon.

W czasie II. wojny światowej w dolną część wieży trafiły dwa pociski małokalibrowe, które uszkodziły ją w znacznym stopniu.

W maju 1992 wieża znajdowała się w stanie wymagającym renowacji. Brakowało pawilonu oraz jakiejkolwiek informacji wskazującej, że jest to wieża Bismarcka.

W sierpniu 2002 wieża znajdowała się w stanie ruiny. Środkowa galeria była jeszcze dostępna.

Od czerwca 2003 wieża jest prawnie chroniona.


Linki

Google Maps

Google Earth

Galeria zdjęć

360°


Źródła

- Seele, Sieglinde: Lexikon der Bismarck-Denkmäler, wyd. Imhof Petersberg, 2005, str. 297/298
- Seele, Sieglinde, Mannheim (archiwum prywatne Seele): BISMARCK-TURM von OBER-JOHNSDORF (Schlesien)
- von Bismarck, Valentin: Bismarck-Feuersäulen u. Türme (niepublikowany manuskrypt); nr 1. "Der Bismarck-Turm auf dem Johnsberg", 1900 - 1915, 1937 (Archiwum Burszostwa Alemannia, Bonn)
- Czasopisma Związku Bismarcka: 7. rocznik, 1909 (nr 11/12, str. 184-187)
- Seidel: „Schlesiens ältestes Bismarck-Denkmal“ in Schlesien, rocznik 93, 1909/1910, str. 381/382
- Schlesisches Tageblatt, nr 200 z dn. 27.08.1898, str. 2
- Eulengebirgsverein, zeszyt 2. (1909), str. 2-5


Zdjęcia

- Robert Górczyk , Wrocław (2001)
- Jörg Bielefeld , Remscheid (sierpień 2002)
- Agata Salek, Swidwin (2011)
- Sebastian Sosnowski (2012)


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń , Wrocław