Update: 14.06.2013

Studenci i Bismarck
Część II – Projekty

W dniu 03.12.1898 z inicjatywy Burszostwa Alemannia Bonn na zjeździe w Hamburgu stawili się przedstawiciele ponad trzydziestu uniwersytetów oraz innych szkół wyższych. Napisano wówczas odezwę do narodu niemieckiego, aby w całej Rzeszy wznosić Kolumny Bismarcka. W celu uzyskania odpowiedniego i godnego projektu powinno się przeprowadzić konkurs wśród wszystkich niemieckich architektów.

Pod kierownictwem profesora Paula Wallota obradowali studenci nad warunkami konkursu.

Uzgodniono następujące zasady dla architektów, zwracając przy tym uwagę na rodzaj materiału do budowy i przyozdabianie „dopasowane we wskazany sposób”.

  1. Pod względem formy i kształtu artyści nie powinno mieli żadnych sugestii w projektowaniu.
  2. Górna część pomnika powinna być tak ukształtowana, aby móc na nim rozpalać ogień.
  3. Za budulec powinien posłużyć „najtwardszy, odporny na warunki atmosferyczne niemiecki granit”.
  4. Kolumna powinna zostać wzniesiona na wysokim wzniesieniu, daleko od innych wysokich budynków.
  5. Koszty nie powinny przekraczać 20.000 marek (dla jednej 10 – metrowej kolumny).
  6. Kolumny powinny zostać wykonane w różnych wielkościach, w zależności od środków finansowych pochodzących z darów.

Projekty powinny zostać wysłane do Eisenach w terminie do dnia 1. kwietnia.

Choć nie jest to w zwyczaju, w tym przypadku nie wyznaczono żadnej nagrody pieniężnej. Architekci 10 najlepszych projektów powinni otrzymać skromny wieniec dębowy z kutego żelaza. Najlepszy projekt powinien zostać pokazany we wszystkich miastach, w których znajdują się wyższe uczelnie i polecony całemu narodowi niemieckiemu.

Jury konkursu składało się z bardzo znanych architektów:

1.    Prof. Paul Wallot z Drezna (1841 – 1912, m .in. architekt berlińskiego Reichstagu);

2.    Prof. Hermann Ende z (obecnego) Gorzowa Wlkp. (1829 – 1907, m .in. architekt ministerstwa sprawiedliwości w Tokio;

3.    Naczelny inżynier Andreas Meyer z Hamburga (1837 – 1901, m .in. architekt i główny planista wielkich magazynów portowych w Hamburgu);

4.    Prof. Karl Schäfer z Karlsruhe (1844 – 1908, katolicki kościół w Karlsruhe);

5.    Prof. Friedrich von Thiersch z Marburga / Lahn (1852 – 1921, m .in. architekt pałacu sprawiedliwości w Monachium).

Późniejszą nominację otrzymali jurorzy: Albert Leicher z Bonn, Walther Hoffmann z Heidelbergu i Paul Bredereck z Berlina.

Do burmistrzów wszystkich miast powyżej 5000 mieszkańców, wszystkich starostów, naczelników urzędów okręgowych, przewodniczących związków narodowych itd. rozesłano pocztą lotniczą wezwanie do narodu niemieckiego oraz tymczasowy kosztorys. Łącznie wysłano od 5 do 6 tyś. listów. Narodowe związki, jak Staroniemiecki Związek zaproponowały tworzenie komitetów i poparły przedsięwzięcie studentów.

Już 23.01.1899, podczas obrad Komitetu Niemieckich Studentów w Würzburgu, było wiadomo, że wiele niemieckich miast podjęło decyzję budowy Kolumn Bismarcka. W tym czasie w około 100 miastach powołano do życia, bądź rozpoczęto powoływać, stosowne komitety.

Aprobatę swoją wyraziły prawie wszystkie miasta akademickie jak również inne miasta: Metz, Hagen, Kirn / Nahe, (obecny) Międzychód, Lüdenscheid, Düsseldorf, Gelsenkirchen, Kolonia, Godesberg, Norderney, Moers, Iserlohn, Hildesheim, Erfurt i Meiningen.

Także przy apelu wzywającego do konkursu uczestniczyło wielu artystów.

Kontynuowano również zbiórkę pieniędzy na zaplanowaną przez Związek Studentów budowę obu kolumn we Friedrichsruh i Strassburgu.

Na konkurs wpłynęło 317 projektów. Podczas posiedzenia komisji 21. i 22. kwietnia 1899, jury rozstrzygnęło zwycięski projekt. Pierwsze miejsce otrzymał projekt „Zmierzch Bogów” architekta Wilhelma Kreisa.


Według projektu „Zmierzch Bogów” powstało łącznie 47 Kolumn Bismarcka. Planowano wybudować ponad 410 Wież Bismarcka, jednak do roku 1934 wybudowano ich w sumie 240.

W kilku przypadkach wykorzystano do budowy również inne projekty, które przystąpiły do konkursu, np. Unna („żaden inny nie był chyba droższy…”) projekt Bruno Schmitza.

Kolumna Bismarcka w Netzschkau wzniesiona została według projektu „Haide” architekta Wilhelma Thurma, Wieża Bismarcka w Bad Salzuflen mocno przypomina projekt „Schlicht” architekta Franza Hartmanna z Drezna. (Projekt ten zrealizował radca budowlany Böhmer z Detmold).

W wielu przypadkach nie zdecydowano się na typowe kolumny, lecz zaprojektowano je jako wieże widokowe z instalacją ogniową. Takich wież wybudowano łącznie 167. Niektóre z nich wyposażono w ognie bengalskie (Hagen) lub w jednym przypadku zastosowano iluminacje elektryczne (Mülheim nad Ruhrą).

Kolumna Bismarcka Związku Niemieckich Studentów we Friedrichsruh poświęcona została 21.06.1903. Kolumna w Strassburgu nigdy nie powstała (prace projektowe zostały ostatecznie zaniechane w roku 1906).

Więcej o związku studentów z Bismarckiem na stronie Studenci

Najlepsze 26 projektów, które zostały wyłonione podczas konkursu na Kolumnę Bismarcka, przedstawione zostały w Galerii projektów (opis zdjęć w j. niemieckim)

Źródła:

„Bismarck-Ehrung durch die Deutsche Studentenschaft“ („Czczenie Bismarcka przez niemieckich studentów“), Walther Hoffmann, wyd. Otto Peters, Heidelberg 1899

„Die Burschenschaft Alemannia zu Bonn und ihre Vorläufer“ („Burszostwo Alemannia i jego prekursorzy“), tom II: 1890 – 1924, Bonn 1925 (publikacja własna)

„Deutsche Konkurrenzen“, X tom, zeszyt 3 „Bismarcksäulen“, A. Neumeister, Karlsruhe, 1899


Tłumaczenie na język polski – Marek Mosoń, Wrocław